به گزارش مدیرسا به نقل از ایسنا، فعالیت اقتصادی در کشورهای قزاقستان، ازبکستان، جمهوری قرقیزستان و تاجیکستان در سال ۲۰۲۵ شتاب گرفت. جمهوری آذربایجان، باآنکه خارج از آسیای مرکزی است، اما بوسیله کریدورهای انرژی و تجاری که این منطقه را به اروپا و بازارهای جهانی متصل می کند، ارتباط نزدیکی با این کشورها دارد.
بر اساس داده های تولید ناخالص داخلی منطقه ای، اقتصاد آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ در مقایسه با سال قبل، مجموعا بالاتر از ۶ درصد رشد داشته است. برآوردهای مستقل، رشد این منطقه را بین ۶.۲ تا ۶.۶ درصد نشان می دهند که منعکس کننده شیوه های مختلف ارزیابی است. بانک جهانی، توسعه منطقه ای را ۶.۲ درصد اعلام کرد، در صورتیکه بانک توسعه اوراسیا (EDB) رشد را ۶.۶ درصد تخمین زد. این ارقام شامل قزاقستان، ازبکستان، جمهوری قرقیزستان و تاجیکستان است و ترکمنستان به سبب محدودیت های داده ها، از آن حذف گردیده است.
در مقابل، پیشبینی های رشد برای اقتصادهای پیشرفته بسیار کندتر بوده است. بانک توسعه اقتصادی (EDB) رشد حدود ۱.۶ درصدی را برای آمریکا و نرخ حدود ۱.۱ درصدی را برای منطقه یورو در سال ۲۰۲۶ پیشبینی می کند، در صورتیکه انتظار می رود چین تقریباً ۴.۶ درصد رشد کند.
با وجود اعداد و ارقام قوی، اقتصاددانان اخطار می دهند که تورم، نابرابری درآمدی و اتکا به عوامل خارجی همچنان حقیقت های اقتصادی روزانه در سرتاسر این منطقه را شکل می دهند.
قزاقستان: نفت، صنعت و تنوع بخشی
طبق گزارش بانک توسعه اقتصادی، قزاقستان، بعنوان بزرگترین اقتصاد آسیای مرکزی، در سال ۲۰۲۵، حدود ۵.۹ درصد رشد کرد و انتظار می رود در سال ۲۰۲۶ هم ۵.۵ درصد رشد کند. این ارقام قوی ترین عملکرد را در بالاتر از یک دهه نشان می دهند.
نفت همچنان ستون فقرات رشد اقتصادی این کشور است و با افزایش تولید زودتر از حد انتظار در میدان نفتی تنگیز پشتیبانی می شود. با این وجود، تولید، خصوصاً در ماشین آلات و فلزات، با شروع به کار کارخانه های جدید در چندین منطقه، شتاب بیشتری گرفته است. با این وجود، مقامات محدودیت های مدل رشد مبتنی بر انرژی را تصدیق می کنند و درحال سرمایه گذاری در مسیرهای حمل و نقل در سرتاسر دریای خزر و در صنایع فرآوری برای توسعه منابع درآمد هستند.
ازبکستان: رشد سریع و تغییر ساختاری
طبق گزارش بانک توسعه اقتصادی، ازبکستان با رشد تولید ناخالص داخلی ۷.۴ درصد در سال ۲۰۲۵ و پیشبینی ۶.۸ درصد در سال ۲۰۲۶، یکی از قوی ترین عملکردها را در این منطقه ثبت کرده است،
تولید ناخالص داخلی این کشور در سال ۲۰۲۵، از ۱۳۳ میلیارد یورو فراتر رفت که نسبت به حدود ۵۶ میلیارد یورو در ۹ سال قبل افزایش پیدا کرده است. در همین مدت، سرانه تولید ناخالص داخلی از تقریباً ۱۷۵۰ یورو، به حدود ۳۲۲۰ یورو افزوده شد که تقریباً دو برابر میانگین سطح درآمد است.
سرمایه گذاری در سرمایه ثابت در ۹ ماه اول سال ۲۰۲۵، بالاتر از ۱۵ درصد نسبت به سال قبل افزایش پیدا کرد، در صورتیکه صادرات بالاتر از ۳۳ درصد از نظر ارزش افزوده شد.
طبق داده های آژانس آمار ازبکستان که توسط بانک جهانی و بانک توسعه اوراسیا ذکر شده است، قیمت های جهانی بالای طلا نقش عمده ای در این امر داشتند و درآمدهای صادراتی از این فلز گرانبها نسبت به سال قبل بالاتر از ۷۰ درصد افزایش پیدا کرد. گلسال مادراحیمووا، رئیس موسسه صنایع نساجی و سبک تاشکند اظهار نمود: «حتی بخش خدمات، حالا حدود ۷۲.۴ میلیارد یورو به تولید ناخالص داخلی کمک می نماید. خدمات دیجیتال خصوصاً مهم هستند. پروژه «یک میلیون برنامه نویس هوش مصنوعی» نشان میدهد که چطور مهارت های جدید می توانند درآمدی چندین برابر بیشتر از متوسط ایجاد کنند.»
جمهوری قرقیزستان و تاجیکستان: گسترش سریع اما نابرابر
جمهوری قرقیزستان بعنوان سریع ترین اقتصاد درحال رشد منطقه ظهور کرد، به صورتی که بر اساس گزارش بانک توسعه اقتصادی، تولید ناخالص داخلی آن در سال ۲۰۲۵، رشد ۱۰.۳ درصدی داشته و برای سال ۲۰۲۶، نرخ ۹.۳ درصد انتظار می رود. تاجیکستان همینطور از جریان قوی ارسال پول از خارج و سرمایه گذاری عمومی بهره مند شده است.
تحلیلگران می گویند قسمتی از شتاب اخیر، نشان دهنده تغییر مسیر جریان های تجاری و لجستیکی بعد از آغاز جنگ میان روسیه و اوکراین است.
آذربایجان: قطب انرژی که آسیای مرکزی را به بازارهای گسترده تر متصل می کند
جمهوری آذربایجان، باآنکه از نظر جغرافیایی قسمتی از آسیای مرکزی نیست، اما بوسیله زیرساخت های تجاری و انرژی با منطقه ارتباط نزدیکی دارد و در سال ۲۰۲۵ توسعه اقتصادی متوسط تری را تجربه نمود.
صندوق بین المللی پول پیش بینی نمود که تولید ناخالص داخلی آذربایجان در سال ۲۰۲۵، حدود سه درصد رشد کرده که نسبت به سالهای قبل کم شده است.
سایر پیشبینی های بین المللی کمی متفاوت می باشد، به صورتی که بانک جهانی نرخ رشد حدود ۲.۶ درصد و بانک توسعه آسیا رشد ۲.۴ درصدی را برای سال ۲۰۲۵ پیشبینی می کند. در صورتیکه نرخ رشد آن کمتر از چندین اقتصاد آسیای مرکزی است، آذربایجان نقش محوری در اتصال منطقه به بازارهای جهانی ایفا می کند.
اقتصاد این کشور همچنان به شدت به صادرات نفت و گاز وابسته است که ثبات مالی را فراهم می آورد اما تمایل دارد تغییرات تدریجی تری را نسبت به سال قبل ایجاد نماید. درآمدهای انرژی به پروژه های زیرساختی، همچون کریدورهای حمل و نقل در سرتاسر دریای خزر که آسیای مرکزی را به اروپا و ترکیه متصل می کنند، هدایت می شوند.
این مسیرها با تغییر شکل جریان های تجاری بین آسیا و اروپا در سالیان اخیر، اهمیت بیشتری یافته اند و اهمیت آذربایجان را بعنوان یک قطب ترانزیت و لجستیک برای صادرات آسیای مرکزی، خصوصاً هیدروکربن ها، فلزات و محصولات کشاورزی، افزایش داده اند.
مقامات همینطور در کوشش برای تنوع بخشیدن به منابع درآمد و کاهش مواجهه با چرخه های قیمت کالاها، در بخش های انرژی تجدیدپذیر و غیرنفتی سرمایه گذاری می کنند، در صورتیکه همکاری اقتصادی نزدیک با قزاقستان، ازبکستان و سایر کشورهای آسیای مرکزی را حفظ می کنند.
ریسک ها و مسیر پیش روی آسیای مرکزی
اقتصاددانان اخطار می دهند که روند فعلی در مقابل شوک های خارجی، همچون کاهش رشد اقتصادی چین، تغییرات در تقاضای جهانی برای هیدروکربن ها و فلزات یا تغییرات در پویایی های ژئوپلیتیکی، صدمه پذیر است. بانک جهانی با اشاره به عدم قطعیت در تجارت جهانی و رشد ضعیف تر در بین شرکای کلیدی، کاهش شدیدتری را نسبت به بانک توسعه اقتصادی پیشبینی می کند و رشد منطقه ای را حدود ۵ درصد در سال ۲۰۲۶ و ۴.۶ درصد در سال ۲۰۲۷ پیشبینی می کند.
بر اساس گزارش یورونیوز، برای آسیای مرکزی، چالش تبدیل دوره ای از رشد غیرمعمول سریع به دستیافته های پایدار در بهره وری، درآمدها و قدرت نهادی خواهد بود؛ تضمین این که ارقام قوی تولید ناخالص داخلی به بهبودهای پایدار در زندگی روزمره تبدیل گردد.
خلاصه اینکه در همین مدت، سرانه ی تولید ناخالص داخلی از حدودا ۱۷۵۰ یورو، به حدود ۳۲۲۰ یورو اضافه گردید که حدودا دو برابر میانگین سطح درآمد است. تاجیکستان همین طور از جریان قوی ارسال پول از خارج و سرمایه گذاری عمومی بهره مند شده است. طبق گزارش یورونیوز، برای آسیای مرکزی، چالش تبدیل دوره ای از رشد غیرمعمول سریع به دستاوردهای پایدار در راندمان، درآمدها و قدرت نهادی خواهد بود؛ تضمین اینکه ارقام قوی تولید ناخالص داخلی به بهبودهای پایدار در زندگی روزمره تبدیل گردد.
منبع: modirsa.ir
